Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Eπιστήμη
Θαυμάστε την πρώτη μαύρη τρύπα του διαστήματος που κατέγραψε ο άνθρωπος
Τετάρτη, 10/04/2019

Οι επιστήμονες του διεθνούς Τηλεσκοπίου Ορίζοντα Γεγονότων (Event Horizon Telescope-EHT) ανακοίνωσαν ότι για πρώτη φορά «φωτογράφησαν» τη μεγάλη μαύρη τρύπα που υπάρχει στο κέντρο ενός γαλαξία, συγκεκριμένα του γιγάντιου γαλαξία Μessier 87 (Μ87).

Ή μάλλον τη «σκιά» που αυτή ρίχνει στο φωτεινό υπόβαθρο των αερίων που στροβιλίζονται γύρω της, αφού είναι αδύνατο να δει κανείς τι πραγματικά υπάρχει στο εσωτερικό της μαύρης τρύπας, από όπου δεν μπορεί να δραπετεύσει τίποτε, ούτε το φως..

Οι αστρονόμοι έχουν επιτέλους μια -έστω μικρή και θολή- εικόνα του περιβάλλοντος (του λεγόμενου «ορίζοντα γεγονότων») της μαύρης τρύπας, δηλαδή της συνοριακής περιοχής πέρα από την οποία δεν υπάρχει σημείο επιστροφής, καθώς ούτε καν το φως δεν μπορεί να δραπετεύσει. Γι' αυτό το εσωτερικό μιας μαύρης τρύπας δεν είναι δυνατό να φωτογραφηθεί, αφού απλώς είναι ...κατάμαυρο.

Τώρα για πρώτη φορά όμως έχουμε την πρώτη εικόνα από τις «σκιές» που ρίχνουν γύρω τους οι μαύρες τρύπες, οι οποίες προκαλούν ακραίες καμπυλώσεις του χωροχρόνου. Περιβαλλόμενες από στροβιλιζόμενα καυτά νέφη σκόνης και αερίων, εκπέμπουν ισχυρή ακτινοβολία και προδίδουν έμμεσα την ύπαρξη τους. Τώρα -αν μη τι άλλο- χάρη στη φωτογράφηση θα πειστούν ακόμη και οι ..άπιστοι Θωμάδες ότι οι μαύρες τρύπες δεν είναι πλάσματα της επιστημονικής φαντασίας.


Προβολή εικόνας στο Twitter

 
Το επίτευγμα, που αποτελεί ορόσημο στην αστρονομία και στην αστροφυσική, θεωρήθηκε δεόντως σημαντικό, ώστε η σχετική ανακοίνωση έγινε με έξι ταυτόχρονες συνεντεύξεις σε έξι πόλεις: στην Ουάσιγκτον (η κεντρική εκδήλωση που διοργανώθηκε από το Εθνικό Ίδρυμα Επιστημών (NSF), στις Βρυξέλλες (διοργανώθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τη συμμετοχή του Ευρωπαίου επιτρόπου για την Έρευνα-Επιστήμη-Καινοτομία Κάρλος Μοέδας), στη Σαγκάη της Κίνας, στην Ταϊπέι της Ταϊβάν, στο Σαντιάγο της Χιλής και στο Τόκιο της Ιαπωνίας.

Μέχρι σήμερα η ύπαρξη των μαύρων οπών τεκμαιρόταν έμμεσα από τις βαρυτικές και άλλες επιδράσεις που ασκούν στο περιβάλλον τους, αλλά ποτέ κανείς δεν είχε «δει» τι υπάρχει γύρω από μια μαύρη τρύπα.

Το τηλεσκόπιο ΕΗΤ, που ξεκίνησε να δημιουργείται το 2012, αποτελείται από ένα ευρύ δίκτυο οκτώ διάσπαρτων και συντονισμένων μεταξύ τους ραδιοτηλεσκοπίων σε διάφορα μέρη του κόσμου. Αυτά δημιουργούν -μέσω της διασύνδεσης τους με τη βοήθεια της συμβολομετρίας και ενός υπερυπολογιστή- ένα ενιαίο τεράστιο εικονικό τηλεσκόπιο με μέγεθος σχεδόν όσο η Γη, το οποίο καταγράφει τις ακτινοβολίες ραδιοκυμάτων που εκπέμπονται από μια μαύρη τρύπα. Με αυτό τον τρόπο, δημιουργείται αρκετή δυνατότητα μεγέθυνσης, ώστε να απεικονισθεί η περιοχή γύρω από μια μαύρη τρύπα, του λεγόμενου «ορίζοντα γεγονότων», πέρα από τον οποίο τίποτε δεν υπάρχει επιστροφή, ούτε για το φως. Μια μαύρη τρύπα είναι μαύρη, ακριβώς επειδή δεν μπορούν να βγουν φωτόνια από εκεί.

Το ΕΗΤ, που έκανε τις πρώτες παρατηρήσεις του το 2017, διαθέτει επιμέρους «μάτια» στις ΗΠΑ (τηλεσκόπια SMT σε Αριζόνα και James Clerk Maxwell σε Χαβάη), Μεξικό (τηλεσκόπιο LMT), Χιλή (τηλεσκόπια ALMA του Ευρωπαϊκού Νοτίου Αστεροσκοπείου και APEX), Ισπανία (τηλεσκόπιο IRAM), Ανταρκτική (Τηλεσκόπιο Νοτίου Πόλου), Γαλλία (Άλπεις) και Γροιλανδία. Στο μέλλον ακόμη περισσότερα τηλεσκόπια αναμένεται να προστεθούν στο δίκτυο του ΕΗΤ, αυξάνοντας περαιτέρω τις δυνατότητές του.

Μέχρι τώρα το τηλεσκόπιο ΕΗΤ έχει στρέψει την προσοχή του σε δύο μαύρες τρύπες:

-Στην κεντρική μαύρη τρύπα του γαλαξία μας, γνωστή και ως «Τοξότης Α*» (Sagittarius A* ή εν συντομία Sgr A*), που απέχει περίπου 26.000 έτη φωτός από τη Γη (245 τρισεκατομμύρια χιλιόμετρα) και έχει μάζα τέσσερα εκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από του Ήλιου μας, άρα η διάμετρος της εκτιμάται σε περίπου 44 εκατομμύρια χιλιόμετρα, κατά προσέγγιση το 10% του μεγέθους του ηλιακού μας συστήματος. Αν και φαίνεται μεγάλη, λόγω της απόστασης της από τη Γη, είναι σα να προσπαθεί να φωτογραφήσει κανείς μια μπαλίτσα γκολφ πάνω στη Σελήνη. Βρίσκεται σε φάση «ύπνωσης», καθώς δεν καταναλώνει ενεργά μεγάλες ποσότητες γειτονικών άστρων και αερίων.

-Στην κατά πολύ μεγαλύτερη και πιο ενεργή μαύρη τρύπα στο κέντρο του γιγάντιου γαλαξία Μessier 87 (Μ87) στον αστερισμό της Παρθένου, σε απόσταση 55 εκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη, η οποία έχει μάζα 6,5 δισεκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από τον Ήλιο, συνεπώς ο ορίζοντας γεγονότων της είναι πολύ μεγαλύτερος από του Τοξότη Α*.

Σε συνέντευξη στις Βρυξέλλες, ο Κάρλος Μοέδας, Επίτροπος αρμόδιος για την έρευνα, την επιστήμη και την καινοτομία, δήλωσε: «Η λογοτεχνία συχνά εμπνέει την επιστήμη και οι μαύρες οπές κεντρίζουν εδώ και χρόνια τα όνειρα και την περιέργειά μας. Σήμερα, χάρη στη συμβολή Ευρωπαίων επιστημόνων, η ύπαρξη μαύρων οπών δεν αποτελεί πλέον μια θεωρητική και μόνον έννοια. Αυτή η εκπληκτική ανακάλυψη αποδεικνύει και πάλι πως η από κοινού καταβολή προσπάθειας με εταίρους σε παγκόσμιο επίπεδο μπορεί να οδηγήσει στην επίτευξη του αδιανόητου και στη διεύρυνση του ορίζοντα των γνώσεών μας.»

Η χρηματοδότηση της ΕΕ μέσω του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ΕΣΕ) παρείχε σημαντική στήριξη στο EHT. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ΕΣΕ) καθηγητής Ζαν-Πιέρ Μπουργκινιόν ανέφερε: «Συγχαίρω τους επιστήμονες από όλο τον κόσμο, οι οποίοι έκαναν αυτή την ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ανακάλυψη και διεύρυναν τα σύνορα της γνώσης. Θα ήθελα να εκφράσω την ιδιαίτερη ικανοποίησή μου για το γεγονός ότι επιστήμονες οι οποίοι χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας, συνέβαλαν αποφασιστικά σε αυτή την πρωτοποριακή ανακάλυψη. Η τολμηρή προσέγγιση της ΕΕ για τη χρηματοδότηση τέτοιου τύπου ριζικά πρωτοποριακής βασικής έρευνας οδηγεί άλλη μια φορά σε επιτυχία. Δικαιώνει, επίσης, και πάλι τον στόχο του ΕΣΕ όσον αφορά τη χρηματοδότηση έρευνας υψηλού κινδύνου/υψηλού κέρδους.»

Η διευθύντρια του Εθνικού Ιδρύματος Επιστημών (NSF) των ΗΠΑ Φρανς Κόρντοβα δήλωσε ότι «είναι μια τεράστια μέρα για την αστροφυσική. Βλέπουμε πλέον αυτό που δεν μπορεί να ειδωθεί. Οι μαύρες τρύπες έχουν εξάψει τις φαντασίες επί δεκαετίες. Έχουν εξωτικές ιδιότητες και είναι μυστηριώδεις για μας. Όμως, με περισσότερες παρατηρήσεις σαν τη σημερινή, αρχίζουν να αποκαλύπτουν τα μυστικά τους».

Η ανακάλυψη παρουσιάστηκε σε έξι επιστημονικές εργασίες στο περιοδικό αστροφυσικής Astrophysical Journal Letters.

Σχετικοί όροι:
Ε.Ε.
Συναφείς αναρτήσεις
Ευρωπαϊκή Ένωση
Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αναστείλει τις συνομιλίες ανώτερου επιπέδου με την Άγκυρα και τις διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία αεροπορικών ...
Γιούνγκερ
Ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ δήλωσε ότι η διαδικασία για τον διορισμό της διαδόχου του, της Γερμανίδας Ούρσουλας φον ντερ ...
Ανθρακική ουδετερότητα
Πράσινο υδρογόνο, υπόγειες αποθήκες ηλιακής ενέργειας και άλλες πρωτοποριακές τεχνολογίες αποθήκευσης ενέργειας δοκιμάζονται στην Ευρώπη (..και όχι μόνον), στο ...
Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν - Γιούνκερ
Η Γερμανίδα υπουργός Άμυνας Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υποψήφια των 28 ηγετών της ΕΕ για να αναλάβει επικεφαλής της ...
Όλι Ρεν
Η επιβράδυνση της ευρωζώνης δεν έχει προσωρινό χαρακτήρα, δήλωσε ο Όλι Ρεν, λέγοντας ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα πρέπει ...
Euroasia Interconnector
Στις 28 Ιουνίου, η αρχή εξέτασης προδικαστικών προσφυγών (ΑΕΠΠ) αποφάσισε την αναστολή του διαγωνισμού που έχει προκηρύξει η θυγατρική ...
Eμπορικός πόλεμος
Η κυβέρνηση των ΗΠΑ ανακοίνωσε χθες Δευτέρα την έναρξη διαδικασίας διαβούλευσης ενόψει της επιβολής στην Ευρωπαϊκή Ένωση νέων, επιπρόσθετων δασμών, ειδικά σε είδη ...
Γερμανικός Τύπος
«Ενδεχομένως η Ευρώπη να νοσταλγήσει τον Τσίπρα», αναφέρει μακροσκελές άρθρο στην κυριακάτικη Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung που αναφέρει μεταξύ άλλων: «[…] Φαβορί ...
Φυσικό αέριο
Με αύξηση 24% η Ελλάδα ήταν η χώρα της ΕΕ που παρουσίασε τη μεγαλύτερη άνοδο στην κατανάλωση αερίου το ...

Τραμπ
Την απομάκρυνση του υπουργού Εμπορίου, Γουίλμπουρ Ρος, εξετάζει ο Ντόναλντ Τραμπ, όπως μεταδίδει το NBC News, τη Δευτέρα. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εγκατέλειψε ...
Ερντογάν
Για όλα τα θέματα εξωτερικής πολιτικής μίλησε ο πρόεδρος της Τουρκίας Ταγίπ Ερντογάν σε διευθυντές τηλεοπτικών σταθμών και εφημερίδων. Στο επίκεντρο βρέθηκαν ζητήματα που αφορούν ...
Huawei
Η κινεζική εταιρεία Huawei Technologies σχεδιάζει να προχωρήσει σε εκατοντάδες απολύσεις στις ΗΠΑ,καθώς είναι αντιμέτωπη με κυρώσεις από την αμερικανική κυβέρνηση, έγραψε η εφημερίδα ...
ΥΠΕΞ
Η Κυβέρνηση της Ελληνικής Δημοκρατίας, συμφώνως με την κοινή θέση της ΕΕ όπως διατυπώθηκε, εξ ονόματος των 28, στη δήλωση της Υψηλής Εκπροσώπου/Αντιπροέδρου ...
Τουρκία
Τα πρώτα τμήματα των ρωσικών πυραύλων S-400 έφτασαν την Παρασκευή στην Αγκυρα, σύμφωνα με το τουρκικό υπουργείο Αμυνας και τις πληροφορίες που μεταδίδει το Reuters. Η ...
Ερντογάν
Η Τουρκία θα μπορούσε να αντιμετωπίσει σοβαρά προβλήματα, αν η κεντρική τράπεζα της χώρας δεν «αναθεωρηθεί» πλήρως, μετά την αποπομπή του διοικητή της Μουράτ ...
Τουρκία
Απορρίπτειτο τούρκικο υπουργείο Εξωτερικών τις δηλώσεις Ελλήνων και Ευρωπαίων αξιωματούχων, σύμφωνα με τις οποίες οι τουρκικές εξορυκτικές δραστηριότητες για φυσικό αέριο και πετρέλαιο ...
Κόρμπιν
Πρόσκληση προς τον μελλοντικό συντηρητικό πρωθυπουργό του Ηνωμένου Βασιλείου να προκηρύξει νέο δημοψήφισμα για το Brexit απηύθυνε σήμερα ο ηγέτης του Εργατικού Κόμματος ...
Ερντογάν
Η Τουρκία ποτέ δεν επεδίωξε να επεκταθεί ή να παρέμβει εκτός των συνόρων της, δήλωσε από το Σαράγεβο ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. «Θα ...
Η Τουρκία το παραξηλώνει...
Μία μεγάλη περιοχή στα νότια του Καστελόριζου, εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, δεσμεύει για ασκήσεις την Κυριακή των εκλογών η Άγκυρα. Σύμφωνα με την "Καθημερινή ...
Γερμανικός Τύπος
«Στο τέλος του ο Τσίπρας: στην Ελλάδα επίκειται κυβερνητική αλλαγή», είναι ο τίτλος εκτενούς δημοσιεύματος της Handelsblatt, που αναφέρει μεταξύ άλλων: «Στις αρχές του 2015, ...
Τσαβούσογλου
Απειλές εναντίον της Κυπριακής Δημοκρατίας εξαπέλυσε ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Μεβλούτ Τσαβούσογλου. Σε συνέντευξή του στην τουρκική κρατική τηλεόραση TRT δήλωσε: «Δεν έχει σημασία ...